Kuzeybatı Alaska’da yer alan Brooks Sıradağları’ndaki 200’ü aşkın el değmemiş akarsuda görülen turuncu renk değişiminin, küresel ısınmayla eriyen donmuş toprak tabakasının sülfürlü minerallerle temas etmesi sonucu ortaya çıkan doğal asit kaya drenajından kaynaklandığı bilimsel araştırmalarla tespit edildi.
AGU Advances isimli bilimsel yayında yer alan çalışmada, araştırmacılar 2022 ile 2024 seneleri arasında altı su havzasını mercek altına aldı. İncelemeler, permafrostun derin katmanlarının çözünmesiyle yer altı sularının sülfür içeren kayalara ulaştığını ve oksijenle temas eden bu minerallerin sülfürik asit oluşturarak demir, çinko, alüminyum, nikel, kadmiyum ile nadir toprak elementlerini suya bıraktığını gösterdi.
Asit Seviyesi ve Maden Taşınımı
Yapılan saha ölçümlerine göre, kirlenmemiş üst havzalarda 8,3 seviyesinde seyreden ortanca pH değeri, yamaçlardan sızan sularda 3,2 seviyesine kadar geriledi. Ayrıca ana nehir yatakları nötre yakın asit dengesini korusa da bu tamponlama kapasitesinin sülfat ve ağır metallerin nehir boyunca kilometrelerce taşınmasını engelleyemediği saptandı. Örneğin Salmon Nehri’nin 103 kilometrelik hattında sülfat konsantrasyonu litre başına 25 miligramdan 280 miligrama, nikel miktarı ise 0,5 mikrogramdan 32,4 mikrograma çıktı.
Kimyasal Değişimde 2019-2020 Kırılması
Agashashok ve Wulik nehirlerindeki verileri değerlendiren bilim insanları, maden oranlarındaki asıl sıçramanın 2019 ve 2020 yıllarında gerçekleştiğini belirledi. Wulik Nehri’ndeki toplam çinko oranında yüzde 770’e ulaşan artışlar kaydedilirken, bu tablonun 2018-2019 kışındaki yüksek sıcaklıklar ve kalın kar tabakasının toprağın donmasını engelleyerek yer altı suyu hareketliliğini artırmasıyla tetiklendiği bildirildi.
2021 ile 2024 yılları arasındaki ölçümlerde ise Wulik Nehri’ndeki çinko ve sülfat oranlarının yeniden düşüş eğilimine girdiği ve akarsuyun asit nötralize etme yetisinin arttığı görüldü. Araştırmacılar bu tabloyu geçici bir iyileşme dönemi olarak nitelendirirken, sürecin kesin mekanizmasının henüz aydınlatılamadığını kaydetti.
