Nepal’in Himalaya bölgesinde meydana gelen buzul çökmesi kaynaklı yıkıcı sel felaketi en az 1.451 kişinin yaşamını yitirmesine ve milyarlarca dolarlık ağır hasara yol açarken, Asya ülkesi iklim krizinin getirdiği devasa maliyetlerin karşılanması amacıyla uluslararası arenada tazminat ve iklim adaleti arayışını hızlandırdı.
Hükümet verilerine göre, Langtang/Lirung Dağı’nın kuzeyindeki yüksek irtifa buzulunun 26 Ağustos 2026’da kopması sonucu tetiklenen kaya tsunamisi geniş çaplı bir yıkım yarattı. Felaketin bilançosu 19 Eylül 2026 itibarıyla 1.451’den fazla can kaybı ve 5.786 kayıp olarak kayıtlara geçerken, beş farklı bölgede yaklaşık 1,6 milyon kişi afetten doğrudan etkilendi. Güvenlik güçlerinin yürüttüğü operasyonlarla 13.784 kişi tahliye edildi.
Hızlı Hasar ve İhtiyaç Değerlendirmesi (RDNA) verilerine göre afetin oluşturduğu toplam kayıp 2,66 milyar doları aştı. Sahadaki yıkımın izlerini silmek ve yeniden yapılanmayı sağlamak adına 4,72 milyar dolarlık kaynağa gereksinim duyulurken, acil insani yardım için ilk altı ayda 5,7 milyon dolar gerekiyor. İlk tespitler 41 araç köprüsü, 12 hidroelektrik santrali, 3.702 konut, 48 kamu binası, 18 eğitim kurumu, yedi sağlık merkezi ve 30 kültürel miras alanının tahrip olduğunu ortaya koydu.
İklim Fonu Başvurusu ve Uluslararası Destek Tartışmaları
Dünya Hava Tahsisi (World Weather Attribution – WWA) bünyesindeki araştırmacılar felaketi tanımladı:
Nepal-Çin sınırındaki Himalayalar boyunca enkaz seline dönüşen feci bir kaya-buz çığı
Araştırma ekibinde yer alan uzmanlar ayrıca iklim etkisine dikkat çekti:
bölgede son yıllarda daha sık ve yıkıcı hale gelen taşkınlarda iklim değişikliği ile artan sıcaklıkların belirleyici rol oynadığını ifade etti.
Ortaya çıkan tablonun ardından Nepal Hükümeti, Kayıp ve Zarar Fonu’na resmen başvurarak kirletici ülkelerin mali yükümlülüklerini yerine getirmesini istedi. Fonun 20 milyon dolara kadar bir destek paketini gündemine alabileceği belirtilirken, yetkili makamlar şart sundu:
Nepal’in selin nedenlerine dair yeterli kanıt sunması gerektiğini belirtti.
Dünya Bankası’nın borçlandırmaya dayalı imtiyazlı kredi önerisine karşı çıkan sivil toplum temsilcileri, iklim krizinde sorumluluğu bulunmayan Nepal için geri ödemesiz hibe ve tazminat talep ediyor. Bu kapsamda 10 genç aktivist, sınır ötesi buzul risklerinin incelenmesi ve adil iklim tazminatı talebiyle 18 Eylül 2026’da Manaslu Dağı ana kampında açlık grevi başlattı.
Barınma Krizi ve Diplomatik Girişimler
Yaşanan felaket sonrası evlerini kaybeden 1.743 afetzede Nuwakot, Dhading ve Rasuwa bölgelerindeki 27 barınma merkezinde kalıyor. Hükümet, tahsis edilen kampların dışında konaklayan depremzedelere fert başına dört ay boyunca aylık 98 ABD doları (15.000 Nepal Rupisi) tutarında destek verileceğini açıkladı.
Afetin yol açtığı sorunları küresel kamuoyuna taşımak amacıyla Başbakan Balendra Shah ile Dışişleri Bakanı Sisir Khanal’ın, New York’ta düzenlenecek 81. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu görüşmelerinde uluslararası destek ve dayanışma çağrısında bulunması öngörülüyor.
