Colorado Eyalet Üniversitesi tarafından yürütülen güncel bir araştırma, çatı tipi güneş enerjisi panellerinin altında yetiştirilen safranın gölgesiz alanlara oranla iki kat fazla ürün verdiğini ortaya koydu. Binaların çatılarında enerji üretimi ile tarımı buluşturan agrivoltaik sistemler, kurutulmuş ürün miktarını belirgin biçimde artırarak kentsel alanlarda yeni bir ekonomik potansiyel sunuyor.
Denver’da yer alan CSU Spur yerleşkesinde yapılan denemelerde, yüzde 40 oranında ışık geçiren panellerin altındaki safranların hem çiçeklenme sayısının hem de kurutulmuş mahsul miktarının ikiye katlandığı kaydedildi. Yeşil çatıların süzek ve besin yönünden fakir toprak yapısının safran bitkisine elverişli ortam oluşturduğu belirlenirken; araştırmacılar Jennifer Bousselot ve Reece Bailey, ideal verim için yetiştirme tabanından 1,8 ila 2,4 metre yükseklikte konumlandırılan ve yüzde 30 ila 40 ışık geçirgenliğine sahip ünitelerin tercih edilmesini öneriyor. Doğu Fas’ta yapılan 24 aylık bir diğer saha çalışmasında ise en yüksek verime yüzde 30 gölgeleme seviyesinde ulaşıldığı aktarıldı.
Colorado merkezli çalışma grubu, 46 kilovat kapasiteli mevcut bir çatı sistemi ile 405 metrekarelik ekim alanı baz alınarak 5 yıllık bir gelir projeksiyonu hazırladı. Safranın gram fiyatının 35 dolar, soğanlarının 25 sent ve üretilen elektriğin 13 bin 470 dolar getiri sağlayacağı varsayımıyla, 5 yıllık sürecin sonunda yaklaşık 61 bin dolar (yaklaşık 3 milyon lira) net kazanç elde edilebileceği hesaplandı. İlk yıl harcamalarının gelirden yüksek olduğu ve bu bütçeye sıfırdan çatı paneli kurulum masraflarının dahil edilmediği bildirildi.
Sürecin en zorlu tarafını ise yoğun iş gücü ihtiyacı oluşturuyor. Vermont Üniversitesi araştırmacılarının verileri, 1 gram kurutulmuş safran elde etmek için 159 ila 179 çiçeğin elle toplanıp tepeciklerinin tek tek ayrılması gerektiğini gösteriyor. Ekim veya kasım aylarında gerçekleştirilen hasat dönemi, ana tarım sezonunun sonuna denk gelmesi sebebiyle küçük ölçekli üreticilere ek mevsimsel gelir fırsatı sağlıyor.
Panellerin sunduğu gölge bitkilerdeki ısı stresini ve sulama ihtiyacını hafifletirken, dikimden hasada kadar tüm aşamaların elle yapılması nedeniyle çatı sistemlerinin kurulum ve işletim süreçlerinde planlı bir yönetim gerekiyor.
