Bulgaristan eski Dışişleri Bakanı Nadezhda Neynsky, Karadeniz’de yaşanan insansız hava aracı hareketliliğinin Bulgaristan’ın ulusal güvenliğini doğrudan tehdit ettiğini belirterek, Sofya yönetiminin müttefik ülkelerle resmi istişare mekanizmasını başlatmak üzere NATO Antlaşması’nın 4. maddesini devreye sokması gerektiğini açıkladı.
Karadeniz üzerindeki askeri hareketliliğin bölgesel dengeleri sarstığına işaret eden deneyimli diplomat, yaşanan krizin Bulgaristan sınırlarına dayandığını kaydetti.
Çatışmanın Bulgaristan’ın Münhasır Ekonomik Bölgesi’ne ulaşarak ulusal güvenlik tehdidi oluşturduğunu vurgulayan Neynsky, ülkesinin NATO Antlaşması’nın 4. maddesi uyarınca müttefikleriyle istişare talep etmek için tam ve haklı gerekçelere sahip olduğunu belirtti. 4. maddenin doğrudan 5. maddeyi tetiklemediğini hatırlatan deneyimli diplomat, Karadeniz’deki durumun artık uzak bir dış çatışma olarak görülemeyeceğini ve güvenlik endişelerinin NATO masasına taşınması gerektiğini ifade etti.
Bölgedeki deniz ticaretinin ve ulaşım güvenliğinin halkın refahıyla doğrudan bağlantılı olduğunu hatırlatan Neynsky, hava araçlarının ardındaki amaçlara ilişkin değerlendirmede bulundu.
Karadeniz’deki seyrüsefer ve denizcilik güvenliğinin doğrudan ülke ekonomisini ve halkın refahını etkilediğine dikkat çeken Neynsky, son olaylarda kullanılan İHA’ların kaza sonucu değil, kasıtlı bir provokasyon ve hedefli bir saldırı amacıyla gönderildiğini savundu. Rusya’nın bu tür eylemlerle bölge ülkelerinde korku iklimi yaratarak iç tartışmaları alevlendirmeyi hedeflediğini belirten eski bakan, korkuyla alınan kararların tehlikesine işaret etti.
NATO’nun 4. ve 5. Maddeleri Arasındaki Fark
Kuzey Atlantik Antlaşması’nın 4. maddesi, ittifak üyesi ülkelerden birinin egemenliği, toprak bütünlüğü ya da bağımsızlığı tehdit altına girdiğinde tüm müttefiklerin toplanarak resmi istişarelerde bulunmasını sağlıyor. Herhangi bir doğrudan askeri müdahale şartı koşmayan bu düzenleme, kriz anlarında stratejik ve diplomatik bir uyarı aracı olarak işletiliyor.
Kolektif savunma esasına dayanan 5. madde ise bir üyeye yapılan silahlı taarruzu bütün ittifaka yapılmış sayarak doğrudan ortak askeri karşılık sürecini başlatıyor. 4. madde ise askeri bir harekat zorunluluğu getirmeyip, kriz büyümeden önce müttefikler arasında ortak bir siyasi duruş ve güvenlik tedbirleri geliştirilmesini hedefliyor.
Sofya’daki karar alma süreçlerinin yavaş kaldığına değinen Neynsky, güvenlik adımlarının gecikmeden hayata geçirilmesi gerektiğinin altını çizdi.
Sofya yönetiminin kriz karşısındaki tutumunu da eleştiren Neynsky, Ulusal Güvenlik Danışma Konseyi’nin toplanmakta geciktiğini vurguladı ve kamuoyunun sadece İHA’ların kime ait olduğunu değil, benzer olayların tekrarlanmaması için hangi somut güvenlik tedbirlerinin alındığını duyması gerektiğini ifade etti.
